O nas


Nasze działania


Projekt Unijny


Konkursy literackie


Recenzje

dr Teresa Wejner
WSEZiNS w Łodzi

Wspierajmy rozwój każdego ucznia

"Człowiek jest nieustannym stawaniem się. Bez ustanku rozwija się. Nakazy etyczne wyznaczają dla niego szlaki tego rozwoju. Postępując wedle nich, człowiek odzyska samego siebie i wzbogaci się o wewnętrzną prawdę." ( Ks. Józef Tischner)

Jakie powinniśmy podjąć działania, o czym pamiętać, co wziąć pod uwagę, aby zaistniało autentyczne wspieranie rozwoju?

Wychowanie dziecka zależy nie tylko od jego rodziców. Ogromną rolę odgrywa w tym procesie również szkoła, czyli nauczyciele oraz grono rówieśnicze. Uczeń uczęszczając do szkoły zdobywa wiedzę rozwijającą jego osobowość oraz zainteresowania. Staramy się, aby ta wiedza zaowocowała w przyszłości przygotowując do samodzielnego, dorosłego życia- jest to główne zadanie nauczyciela. Carl Rogers uważa, że najważniejszym zadaniem wychowawcy klasy jest stworzenie klimatu, w którym uczeń nie tylko będzie czuł się dobrze, ale będzie także stymulowany do rozwoju, nie tylko będzie przestrzegał, ale i doświadczał tego, że nauczyciel wychowawca klasy stara się rozumieć jego odczucia i jego świat. Z wielu publikacji, a również ostatnich aktów prawnych wynikają oczekiwania stawiane nauczycielowi, który powinien zapewnić każdemu uczniowi bezpieczeństwo, zaangażowanie w życie klasy, rozwijanie poczucie własnej wartości oraz pozytywnej, racjonalnej oceny innych ludzi, aby uczeń był motywowany do samodoskonalenia oraz pracy nad sobą, aby potrafił radzić sobie ze stresem posiadając odporność psychiczną. Ważne jest też uświadomienie nam pedagogom, że to uczniowie mają realizować swoje własne cele, a nie cele nauczyciela. Takie postawienie sprawy uświadamia nam moralną odpowiedzialność za ucznia dotycząca przede wszystkim tego, kim staje się uczeń w zestawieniu z jego możliwościami rozwojowymi. Wiadomo jednak, że osiągane efekty pracy nauczyciela z dzieckiem są uwarunkowane bardzo silnie czynnikami środowiskowymi. To, z jakim środowisku żyje i rozwija się dziecko, wywiera duży wpływ na jego życie. W koncepcji Basila Bernsteina, który stara się wyjaśnić niektóra aspekty zróżnicowania sukcesów i porażek szkolnych, szczególnie rozwinięte zostały wątki kodów językowych, jako zdeterminowanych przez pochodzenie społeczne i kody językowe wyznaczających losy szkolne dziecka już na progu edukacji.

Język kształtuje nasze myślenie i wpływa na postrzeganie świata. Język, jakim się posługujemy od dzieciństwa ma wpływ na nasz sposób myślenia- hipoteza relatywizmu językowego. Zdaniem Jacka Wesołowskiego, język przechowuje utrwaloną w danej społeczności wiedzę np. używanie zwrotu "pan" w języku polskim i "ty" w angielskim. Japończycy gorzej odróżniają kolory: zielony i niebieski, ponieważ w języku japońskim nie ma rozróżnienia między określeniem koloru niebieskiego i zielonego, lecz wspólne słowo aoi,. Polacy i Niemcy dobrze odróżniają te dwa kolory. W języku rosyjskim jest więcej słów określających kolory, niż w angielskim i amerykańskim, dlatego Rosjanie lepiej rozróżniają więcej kolorów. Eskimosi rozróżniają kilkanaście odcieni bieli. Język determinuje nasze myślenie. Język nie jest tylko wyrazem myśli i uczuć, ale kształtuje naszą percepcję rzeczywistości. Ważnym zadaniem dla nauczyciela jest rozpoznanie, jakim językiem posługuje się uczeń oraz włożenie wysiłku w zrozumienie jego języka, aby na tej bazie wprowadzać nowy kod językowy.

Podkreślamy ciągle, jak ważna dla rozwoju dziecka jest pochwała jego dokonań, ale o jaką pochwałę chodzi?

Z ostatniej wersji międzynarodowych badań PISA z 2009 roku przeprowadzonych systematycznie co pięć lat wynika, ze chwalone nieustannie dzieci w szkołach i rodzinach amerykańskich wypadły o wiele niżej na testach sprawdzających umiejętności, niż uczniowie z krajów europejskich i azjatyckich. Z badań Carola Dwecka, profesora z Uniwersytetu w Nowym Jorku wynika, że ciągłe chwalenie dzieci bez względu na ich osiągnięcia i powtarzanie, że są wyjątkowe, obniża ich chęć do podejmowania działań ryzykownych wymagających dużego wysiłku pracy. O wiele większe rezultaty uzyskali uczniowie, którym mówi się, ze solidnie się napracowali. Potwierdzają to wyniki z ostatniej wersji międzynarodowych badań PISA z 2009 roku. Chwalone nieustannie dzieci w szkołach i rodzinach amerykańskich wypadły o wiele niżej na testach sprawdzających umiejętności, niż uczniowie z krajów europejskich i azjatyckich.
Zdaniem Roy Baumeister z uniwersytetu Floryda przesadne zadowolenie może zabić największy talent, ponieważ wiara we własne siły musi iść w parze z umiejętnością rozpoznawania i pokonywania własnych niedoskonałości. Porażka mobilizuje bardziej niż pochwała, gdyż mózg aktywizuje ścieżkę po każdym niepowodzeniu przekazując sygnał, spróbuj jeszcze raz. Pojawia się perspektywa wyzwolenia hormonu szczęścia -dopaminy to mobilizuje do podejmowania kolejnych prob. i wyrabia chęć osiągnięcia sukcesu na poziomie neuronalnym (Badania Roberta Cloninger z Uniwersytetu Washington).

Takie postępowanie wyrabia motywację wewnętrznej, natomiast regularne chwalenie, wyrabia tylko motywacje zewnętrzną.

A jak się to ma do dziecka dyslektycznego u którego występują specyficzne trudności edukacyjne ?

Pierwszą sprawą jest dobrze przeprowadzona diagnoza dziecka, z której muszą obok ujawnionych trudności, zostać ujawnione mocne strony dziecka. O diagnozie badany jest powiadamiany i zna swoje mocne oraz słabe strony.

Diagnoza jest początkiem pracy pod kierunkiem terapeuty, który nie ukrywa przed uczniem jego słabych stron, lecz razem podejmują proces świadomej współpracy, w której jako partnerzy wspólnych działań powinni również zaistnieć rodzice ucznia.

Wspieranie rozwoju każdego ucznia dotyczy również uczniów szczególnie uzdolnionych. Jak można scharakteryzować ucznia o wybitnych uzdolnieniach? Istnieje wiele koncepcji wybitnych zdolności eksponujących zdywersyfikowane zmienne determinujące jednostki ponadprzeciętne ( Siekańska s.115-123). Talent bowiem lokuje się na pewnym kontinuum obok aktywności twórczej i kreatywności.

"Aktywność potencjalnie twórcza jest chwilowym stanem lub procesem, kreatywność względnie trwałą cechą zróżnicowaną międzyosobniczo, a talent twórczy- takąż cechą, ale wybitnie rozwiniętą"(Nęcka s.115-123).

Kim są dzieci wybitnie uzdolnione? Najodpowiedniejsza wydaje się być definicja Marlanda, zgodnie z którą: "uzdolnione i utalentowane dzieci to te, które zostały zidentyfikowane przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach jako mające predyspozycje do wybitnych osiągnięć. Są to dzieci, które wymagają zróżnicowanych programów nauczania i/lub dodatkowych możliwości poza tymi, których dostarczają normalne programy szkolne (chodzi o stworzenie takich warunków, które umożliwiają rozwój osobisty i-co się z tym wiąże- przyniosą korzyści społeczne)"( J. H. Borland,s.11).

"Do grupy tej zalicza się zarówno te dzieci, które mają już na swym koncie wybitne osiągnięcia, jak i te, które mają ku temu predyspozycje. Wyodrębniono następujące obszary uzdolnień: (1) ogólne zdolności, (2) specyficzne zdolności akademickie, (3) twórcze lub produktywne myślenie, (4) zdolności przywódcze […]". (J. H. Borland,s.11)

Istotą współczesnej edukacji jest wspieranie rozwoju, z którym identyfikowane są cele wychowania. Każde dziecko to osoba niepowtarzalna, mająca własne cele, zainteresowania i potrzeby oraz indywidualne doświadczenia społeczne i intelektualne. Współczesna szkoła powinna dać uczniom możliwość zdobywania doświadczeń i przekształcania ich w kompetencje oraz podejmowania własnej aktywności.

W odniesieniu do jakości nauczania, a szczególnie do zajęć terapeutycznych należałoby postawić pytania:

  1. zajęcia są prowadzone przez profesjonalistów?
  2. Czy jest zapewnione właściwe wyposażenie w pomoce dydaktyczne?
  3. Czy prowadzone zajęcia są dostosowane do indywidualnych potrzeb uczestników?
  4. Czy czas trwania zajęć daje szansę na faktyczną poprawę istniejących trudności ucznia?
  5. Czy podejmowane działania przynoszą oczekiwane rezultaty?
  6. Jaka będzie przydatność działań w długofalowym oddziaływaniu na środowisko?

Najważniejszym jednak kryterium oceny jest dobro dziecka zakładające podnoszenie samooceny połączone z pozytywnym postrzeganiem siebie jako jednostki w zmieniającej się rzeczywistości.

Proces kształcenia oparty na samodzielności i aktywności, wiązaniu poznania z działaniem oraz respektowaniu indywidualnego profilu inteligencji to podstawa nowoczesnej szkoły. Teoria inteligencji wielorakich wpisuje się w dzisiejszą rzeczywistość edukacyjną. Bogate i inspirujące środowisko edukacyjne, diagnoza zdolności, możliwości, zainteresowań, potrzeb ucznia, dobór takich metod nauczania uczenia się, które pozwolą mu na wykorzystanie mocnych stron w celu rozwijania zdolności oraz wspomagania słabszych inteligencji, przyczyniają się do wspomagania dziecka w rozwoju umysłowym, fizycznym, motorycznym, emocjonalnym i społecznym. Teoria H. Gardnera daje podstawę do ponownego zrozumienia wpływu wszechstronnej stymulacji na rozwój dziecka. Nasz mózg rozwija się przez cale życie człowieka i rośnie razem z zadaniami, którymi się aktywnie zajmujemy. Im trudniejsze i bardziej złożone zadania, tym więcej nowych połączeń. Mózg wykazuje dużą neuroplastyczność, czyli błyskawiczne dostosowywanie się do nowych sytuacji w otaczającej nas rzeczywistości. Dzięki temu mamy zdolność do adaptacji i uczenia się, tak do nowych wyzwań pozytywnych, jak negatywnych. Niebezpieczeństwem, zdaniem Nicholasa Carra jest nadmierne korzystanie z Internetu, ponieważ nadmiar informacji z sieci powoduje rozkojarzenie i choć przyswajamy coraz więcej nowych informacji, mamy problem z zapamiętywaniem ich i logicznym rozumieniem przekazywanych treści. Utrudnia to skupienie na tradycyjnych podręcznikach, czy tekstach naukowych. Korzystanie z Internetu powinno być ograniczane gdyż obserwujemy kryzys czytelnictwa i na regres literatury popularnej. Nowelizacja rozporządzenia MEN zakłada powstanie spójnego systemu kształcenia i pomocy psychologiczno-pedagogicznej służącej realizacji specjalnych potrzeb edukacyjnych. Potrzebna jest tu ewaluacja użyteczności działań, które będą podejmowane na rzecz ucznia, szczegółowy i rzetelny opis celów i skutków podejmowanych działań oraz znajomość rzeczywistych potrzeb ucznia. Diagnozowanie potrzeb ucznia jest więc swoistego rodzaju refleksją metodologiczną - od diagnozy środowiskowej po psychologiczno-pedagogiczną. Niewątpliwie kluczowym kryterium w procesie podejmowanych działań jest ich skuteczność. Jeżeli uczeń i jego rodzice dostrzegają poprawę, zmniejszenie istniejących trudności, to zwiększa się ich motywacja do kontynuowania dalszej pracy terapeutycznej. W pracy z uczniami przejawiającymi trudności edukacyjne, poza łagodzeniem zaburzeń ujawnionych na podstawie diagnozy psychologiczno-pedagogicznej, ważne wydaje jest osiągnięcie w wyniku dobrze prowadzonej terapii takiego etapu, aby uczeń w jej wyniku potrafił osiągnąć samodzielność w radzeniu sobie z problemami. Ważne jest uczenie usamodzielnianie się od pomocy.

Jeżeli na prawdę chcemy wspierać rozwój każdego ucznia, to:

  1. Podkreślajmy jego silne strony
  2. We współpracy z rodzicami przekonujmy, że nie należy wywierać presji na dziecku, aby było we wszystkim najlepsze.
  3. Wspieranie rozwoju ma polegać nie na ochronie przed trudnościami, lecz na pomocy w pokonywaniu ich.
  4. Pamiętajmy, że porażka, której doświadczył każdy z nas powinna być pomocna do wyciagnięcia konstruktywnych wniosków a nie rezygnacji z działań.
  5. Warto nauczyć dziecko, aby koncentrowało się na etapach działania a nie tylko na wyniku.
  6. Sukces w życiu nie zależy tylko od wybitnych uzdolnień, ale od systematycznej i często ciężkiej pracy.
  7. Aby dobrze działać, potrzebna jest przestrzeń dla siebie - uczeń też jej potrzebuje.


Bibliografia